10 τό θηρίο στο χαλί
 


αύγουστος 14 2009 (ώρα:20.50)
 
   

 

             
                                                    mark rothko                      άτιτλο 1969                                                                         1897

 

    /.../ Πάνω σ` αυτή τή βάση, η φιλία τους θα έπρεπε να είχε λάβει μορφή γάμου. Μα τό πρόβλημα ήταν ότι η ίδια η φύση τής φιλίας τους απέκλειε τόν γάμο ανάμεσά τους. Εν ολίγοις, οι απόψεις του, οι φόβοι του, η έμμονη ιδέα του, δεν αποτελούσαν προνόμιο τό οποίο θα πρότεινε σε μια γυναίκα να μοιραστούν · και αυτή ακριβώς η συνέπεια αποτελούσε τό μαρτύριό του. Καθώς οι μήνες και τά χρόνια ακολουθούσαν τήν ελικοειδή πορεία τους, τό πεπρωμένο του παραμόνευε, όπως ένα θηρίο στη ζούγκλα. Λίγο ενδιέφερε αν τό θηρίο που καιροφυλακτούσε επρόκειτο να τόν σκοτώσει ή να σκοτωθεί. Ήταν σαφές πως τό αγρίμι, αναπόφευκτα, θα χυμούσε · εξίσου σαφές ήταν τό δίδαγμα πως ένας άντρας με λεπτά αισθήματα αποφεύγει να συνοδεύεται από μια γυναίκα στο κυνήγι τής τίγρης. Αυτή τήν εικόνα έφερνε εντέλει στο μυαλό του, όταν αναλογιζόταν τήν κατάστασή του.
     Παρ` όλ` αυτά, στην αρχή, όποτε βρίσκονταν οι δυο τους, δεν έκαναν κανέναν υπαινιγμό για τό ζήτημα · με τόν διακριτικό του τρόπο, ο Μάρτσερ έδειχνε πως δεν είχε τέτοια απαίτηση, πως, ουσιαστικά, δεν επιθυμούσε να τό συζητούν ακατάπαυστα. Μα ένα τέτοιο χαρακτηριστικό είναι σαν τήν κυφότητα τής ράχης τού καμπούρη. Υφίστατο κάθε λεπτό τής ημέρας, ανεξαρτήτως τού αν τό κουβέντιαζαν, πράγμα που έκανε τή διαφορά. Μιλούσε, φυσικά, ως καμπούρης, αφού είχε μονίμως, αν μη τί άλλο, όψη καμπούρη. Ήταν κάτι που δεν άλλαζε για κείνη που τόν παρατηρούσε · όμως, κατά κανόνα, οι άνθρωποι παρακολουθούν καλύτερα σωπαίνοντας, με αποτέλεσμα η σιωπή να παίζει πρωταρχικό ρόλο στην αναμονή τους. Συγχρόνως, ωστόσο, εκείνος δεν ήθελε να τής παρουσιάζεται αλύγιστος / ... / Διατελώντας, αναμφίβολα, υπό τό κράτος μιας τέτοιας θεώρησης, έγραψε ένα χαριτωμένο γράμμα στη δεσποινίδα Μπάρτραμ, λέγοντας πως τό σπουδαίο γεγονός που τόσο καιρό περίμενε / ... / ίσως δεν ήταν άλλο από / ... / τήν εγκατάστασή της σε ιδιόκτητο οίκημα στο Λονδίνο.

   /.../ Θα απογοητευόταν βαθιά, αν η ιστορία του αποδεικνυόταν μια κοινοτοπία. " Μήπως τό λέτε για να μην αποδειχθώ ακόμα πιο αφόρητα ηλίθιος ; Μήπως έτρεφα φρούδες ελπίδες, μήπως ζούσα βλακωδώς μέσα στην αυταπάτη ; Μήπως περίμενα τόσον καιρό για να δω να μού κλείνουν τήν πόρτα κατάμουτρα ; "
     Εκείνη κούνησε ξανά τό κεφάλι. " Σε καμία περίπτωση αυτό δεν είναι αλήθεια. Όποια κι αν είναι η πραγματικότητα που σάς περιμένει, είναι πραγματικότητα. Η πόρτα δεν είναι κλειστή. Η πόρτα είναι ανοιχτή ", δήλωσε η Μαίη Μπάρτραμ.
     " Επομένως κάτι θα συμβεί ; "
     Η γυναίκα δίστασε για μια ακόμα φορά να απαντήσει, εξακολουθώντας να τόν κοιτάζει με τό ψυχρό και γλυκό βλέμμα της. " Ποτέ δεν είναι αργά ". / ... / ο Μάρτσερ κατάλαβε πως είχε κάτι περισσότερο να τού προσφέρει · τό είδε στο κουρασμένο πρόσωπό της που άστραφτε - η έκφρασή της είχε κάτι από τή λευκή λάμψη τού ασημιού. 

   /.../ έλετε να πείτε πως πραγματοποιήθηκε με τρόπο βέβαιο και συγκεκριμένο, πως μπορείτε να τού δώσετε ένα όνομα, να προσδιορίσετε μια ημερομηνία ; "
     " Βέβαιο και συγκεκριμένο. Δεν ξέρω αν μπορεί να κατονομαστεί, αλλά ημερομηνία σαφώς έχει ! "
     Ένιωσε ξανά πελαγωμένος. " Δηλαδή, εμφανίστηκε ενόσω εγώ ήμουν μακριά νυχτωμένος - ήρθε και μέ προσπέρασε ; " / ... /
     " Ω, όχι, δεν σάς προσπέρασε διόλου ! "
     " Μα αν δεν τό αντιλήφθηκα και αν δεν μέ άγγιξε ; ... "
     " Ω, τό γεγονός ότι δεν τό αντιληφθήκατε " / ... /
     " Μήπως ήταν κάτι για τό οποίο δεν γινόταν να μιλήσουμε ; "
     " Ξέρετε ", είπε η γυναίκα / ... / " όσο ήμαστε σ` εκείνη τήν πλευρά, πράγματι δεν γινόταν. Γιατί, περάσαμε, ξέρετε, στην άλλη ".
     " Εμένα όλες οι πλευρές μού φαίνονται ίδιες ", αντέτεινε ο δύστυχος Μάρτσερ.

   /.../ Βρέθηκε να αναρωτιέται όντως για ένα σωρό πράγματα / ... / κάτι τέτοιο θα ισοδυναμούσε με δημόσια γνωστοποίηση τών προκαταλήψεών του σχετικά με τό Θηρίο. Γι` αυτό σώπαινε και τώρα - τώρα που η Ζούγκλα έμεινε έρημη και τό Θηρίο έγινε άφαντο. Η ιστορία φάνταζε υπερβολικά βλακώδης και ανούσια · / ... / έμοιαζε, ενδεχομένως, με απότομη διακοπή, με απαγόρευση τής μουσικής σε ένα μέρος όπου τό αυτί έχει συνηθίσει να προσέχει τούς ήχους της. / ... / Στην πραγματικότητα, ο δύστυχος ο Μάρτσερ έσερνε τά βήματά του στην τσαλαπατημένη χαμηλή βλάστηση, όπου δεν υπήρχαν ίχνη ζωής, όπου τίποτα δεν ανάσαινε, όπου κανένα αγρίμι δεν παραμόνευε / ... / σαν να αναζητούσε στα τυφλά τό Θηρίο, / ... / Περιπλανιόταν / ... / σταματώντας απότομα σε διάφορα σημεία όπου τά χόρτα πύκνωναν, αναρωτιόταν κρυφά, με καημό, με πίκρα, μήπως τό Θηρίο καραδοκούσε κάπου εκεί γύρω. Αν ήταν εκεί, θα χυμούσε οπωσδήποτε · / ... / Συνέκρινε τό χαμένο υλικό τής συνείδησής του με ό,τι είναι τό παιδί που χάθηκε / ... / για τόν απαρηγόρητο πατέρα · τό έψαχνε παντού, όπως θα έκανε αν χτυπούσε πόρτες και ρωτούσε τήν αστυνομία.

   /.../ Τό Θηρίο πράγματι παραμόνευε και πράγματι χύμηξε, όταν ήρθε η ώρα · / ... / είδε τή Ζούγκλα τής ύπαρξής του και είδε τό Θηρίο που καραδοκούσε ·

henry james, the beast in the jungle (α΄ έκδοση : 26 φεβρουαρίου 19ο3 : methuen, london)
ο πρόλογος τού ίδιου στο βιβλίο αυτό για τήν αμερικάνικη έκδοση : 19ο9 

η ελληνική μετάφραση είναι τής παλμύρας ισμυρίδου, στις εκδόσεις άγρα ( ιούνιος 2οο4 )

 

 

              foto : accd.edu

   Ένα βιβλίο που πρωτοδημοσιεύτηκε πριν από 1ο6 χρόνια μπορεί βέβαια να είναι και απολύτως σημερινό, δεν θα `ναι ούτε η πρώτη φορά, ούτε η τελευταία : αυτή ακριβώς είναι η δύναμη τών βιβλίων - όσοι διαβάζουν τήν ξέρουν (γι` αυτό και δεν μπορούν να ξεκολλήσουν από τή συνήθεια), όσοι δεν διαβάζουν, αυτό κυρίως χάνουν < αυτή τή γενική αλήθεια, που σαν τήν πιο πραγματική πραγματικότητα καλύπτει τά πάντα (στον χώρο τής τέχνης, που είναι κι αυτός μια ζωή), και όχι τίς λεπτομέρειες τών υποθέσεων >.

   Είναι βέβαια αλήθεια ότι ο henry james είναι ένας περίεργος, πολύ περίεργος συγγραφέας - αρκετά δισυπόστατος - και εξαιτίας αυτού έχω και μία σχέση δισυπόστατη κι εγώ μαζί του : τόν θαυμάζω και τόν περιφρονώ αλληλοδιαδόχως : δεν μπορώ να ζήσω χωρίς αυτόν - ως συγγραφέας (ανήκει σ` αυτούς που τούς θεωρώ διαρκώς παρόντες στη ζωή μου) και συγχρόνως τόν θεωρώ εξόχως, σε ορισμένα θέματα - αλλά όχι και δευτερεύοντα - απατημένον. Οι λόγοι όμως τού θαυμασμού υπερισχύουν - όχι σε πείσμα τών άλλων, αλλά, μ` έναν γεωμετρικό τρόπο, παράλληλα με τούς άλλους, και συγχρόνως τεμνόμενοι με τούς άλλους : είναι με λίγα λόγια πολύ σαφείς και θα μπορούσαν να συνοψιστούν για συντομία σε έναν : ανεπανάληπτη μοναδικότητα - ό,τι χαρακτηρίζει όλους τούς πραγματικούς : τίποτα ξαναειπωμένο : ακριβώς επειδή πατάει σ` όλα τά ειπωμένα. Επιπλέον έχει τη μοναδική πρωτοτυπία να μπορείς να συμπεριλάβεις στο έργο του και τούς προλόγους τού ίδιου σ` αυτό τό έργο, έχει δηλαδή μεταφράσει ο ίδιος τή συγγραφική του αυτοσυνειδησία εκτός τού έργου του < γιατί νύξεις περί τής σχέσης τους με τό έργο τους, νύξεις σύντομες ή αναλυτικότερες, όλοι οι μεγάλοι ανεξαιρέτως δίνουν, αλλά εντός τού έργου τους αυτοί > : παρ` όλ` αυτά, δεν είναι αυτό η μεγαλύτερή του κατάκτηση : η μεγαλύτερή του κατάκτηση είναι τό ίδιο τό έργο του : και κυρίως τά μικρά του έργα, όχι τά πολύ εκτεταμένα :  δηλαδή υπάρχουν σαφώς δύο ειδών χένρυ τζαίημς : ο ένας είναι ο εαυτός του, και ο άλλος είναι ο εαυτός του συν τίς ανάγκες του για επιτυχία (ή ακόμα και για αυτοεπιβεβαίωση, σ` έναν τομέα στον οποίο ο ίδιος ουσιαστικά περιττεύει ) :

                        

      : θέλω να πω ότι τά ογκώδη του μυθιστορήματα κατά κανόνα είναι νατουραλιστικότερα τών σύντομων - και δεν υπάρχει κατά τή γνώμη μου πιο αποτυχημένο πράγμα στην τέχνη από τόν νατουραλισμό  { είναι μια μεγάλη ιστορία τό γιατί, τόσο μεγάλη που δεν φτάνει ένα δοκίμιο οχτακοσίων σελίδων για να τό εξηγήσεις : πιο αποτελεσματικό σ` αυτήν τήν περίπτωση, είναι η εξοικείωση με τήν ίδια τήν τέχνη, και μάλιστα στις αυστηρές και ασυμβίβαστες μορφές της - τότε καταλαβαίνεις καλά : αυτό σημαίνει ότι αρχίζεις να καταλαβαίνεις, και συνεχίζεις να καταλαβαίνεις, και ποτέ ίσως δεν θα φτάσεις να `χεις καταλάβει εντελώς < μπαίνουμε ίσως και μες στην υπόθεση τού βιβλίου για τό οποίο μιλάω τώρα, αν και από μια άλλη πόρτα > και μάλιστα θα έπρεπε κανείς να τό θέσει αλλιώς : ότι η ίδια η τέχνη (η ίδια αυτή χαρά) (και εδώ είναι η μόνη κρίσιμη (και μεγάλη) διαφορά με τό βιβλίο για τό οποίο μιλάω τώρα) στην περίπτωση τής τέχνης λοιπόν η πιο βέβαιη χαρά είναι ότι θα ήσουν ευτυχής να μην καταλάβεις ποτέ εντελώς, όχι να μην καταλάβεις γρήγορα, αλλά να έχεις τήν βεβαιότητα ότι δεν γίνεται να καταλάβεις απολύτως και τελεσιδίκως - ακόμα κι αν είσαι κι εσύ ο ίδιος ο κατασκευαστής τού έργου (κι ίσως ακόμα περισσότερο τότε). }

      Τά μικρά έργα λοιπόν τού χένρυ τζαίημς είναι εξόχως συγκλονιστικά και πολύπλοκα - τά μεγάλα είναι πολύ πιο απλά και μονόχορδα :

      Ως παραδείγματα έξοχων μικρών παίρνω τό - αριστουργηματικό και τόσο απατηλό και αινιγματικό, που να φαίνεται απλό - Νταίζη Μίλλερ,

      τό (λες και εμπεριέχει τήν κινηματογραφική κάμερα στην γραφή του - και όλη τήν έννοια τού μοντάζ) (και άλλωστε στην έννοια τού μοντάζ μπορεί να συμπυκνωθεί η άποψη τού τζαίημς για τήν οπτική γωνιά - αυτό που επιφανειακά φαίνεται να είναι θέμα πού θα τοποθετηθεί η μηχανή, στην πραγματικότητα εξαρτάται από τήν σύνδεση τών διαφορετικών τοποθετήσεων μεταξύ τους) Τί ήξερε η Μαίηζυ,

      τό εξόχως τζαιημσικό και ειρωνικό (και έχοντας μιαν ανεπαίσθητη αναλογία υπόθεσης με αυτό τό οποίο εξετάζω εδώ : ) Λάφυρα τού Πόϊντον,

      (υπάρχουν κι άλλα ένα ή δύο, απ` όσο ξέρω, που έχουν μια ανάλογη θεματολογία - αυτό τό θέμα τής μη πραγματοποιημένης σωματικά (και συνειδητά, μολονότι οι συνειδήσεις συγγενεύουν) σχέσης ανάμεσα στον άντρα και τήν γυναίκα φαίνεται ότι τόν απασχόλησε αρκετά  [ είναι ίσως τό πιο βασανιστικό του πρόβλημα - και δικαίως αν είχε ομοφυλόφιλες τάσεις - (δεν ξέρουμε σχεδόν απολύτως τίποτα για τήν ερωτική του ζωή) - και επίσης δικαίως λόγω εκείνων τών περίπλοκων, και θανάσιμων, σχέσεων και με τήν εσώκλειστη σε ίδρυμα (λέγεται όλο και πιο θαρραλέα, ότι αυτή ήταν μάλλον η πραγματική μεγαλοφυία τής οικογένειας) αδελφή, όσο και με τήν ξαδέλφη που θα πεθάνει νωρίς και άδικα (λέγεται, επίσης, ότι ποτέ δεν τό χώνεψε και ότι δεν συνήλθε ποτέ απ` αυτό) ]  τόν απασχόλησε πολύ βαθύτερα πιστεύω < και γι` αυτό τόσο έντονα στα μικρά του > τό ζήτημα αυτών τών άσαρκων σχέσεων, απ` ό,τι πλατύτερα και πιο αναγνωρισμένα τό ζήτημα τών πολιτισμικών διαφορών αμερικής - ευρώπης (στα πολύ μεγάλα του.))

      Υπάρχει βέβαια επίσης εντέλει, στα μικρά, αυτό που θεωρείται θρίλερ αλλά είναι (κι είναι περίεργο που τό είδε ένας (επίσης ; ) ομοφυλόφιλος, ο andré gide) στην ουσία μία σχεδόν ορθόδοξα και σχολαστικά φροϋδική προσαρμογή και επέκταση, τό (περίφημο, αλλά για τούς σωστούς λόγους άραγε ; ) Στρίψιμο της Βίδας. Αυτά ως παραδείγματα.

      Εδώ έχουμε λοιπόν άλλο θηρίο - τό Θηρίο στη Ζούγκλα- σε μια πολύ καλή μετάφραση, τό διάβασα από κει, χωρίς να τό αντιπαραβάλω με τό πρωτότυπο : η μετάφραση είναι υποψιάζομαι και ευρηματική, και οι αντιρρήσεις μου σ` αυτήν είναι αυτές που είναι σχεδόν πάγια - μια επί λέξει απόδοση αγγλισμών στους διαλόγους - που έχουν γίνει άλλωστε σχεδόν θεσμός στα ελληνικά : π.χ. εμείς τονίζουμε τό "μού είπατε, δεν σάς είπα" κι ο τόνος πάει στο ρήμα, όταν βάζουμε σε πλάγια μόνο τό μού  αυτό παραπέμπει σε μια άγνωστη γλώσσα, με άγνωστους τονισμούς. Αλλά πρόκειται για λεπτομέρειες.

 henry james ο επιλεγόμενος και the master : ο δάσκαλος

      Μιλάω λοιπόν για τό βιβλίο που διάβασα αυτές τίς μέρες που έκανα ένα διάλειμα (για διάφορους λόγους, πρακτικούς και συναισθηματικούς) από τό γράψιμο τού δικού μου, και έπεσα πάλι πάνω στην παλιά, γνωστή, έκπληξη : πόσο ορισμένα πράγματα είναι ίδια (και σαν παγιωμένα ανά τούς αιώνες) στους φόβους τών ανθρώπων για τίς σχέσεις τους μεταξύ τους. Τό βιβλίο αυτό, αρχικά όμως, λειτουργεί σ` ένα άλλο επίπεδο :  εμφανίζεται σαν ένα είδος ανάλυσης ψυχογραφίας και μελέτης μιας (τερατώδους και αφύσικης) εξαίρεσης : (Και αυτό είναι στην ουσία και η πραγματική υποβόσκουσα ειρωνεία του, άμα τό καταλάβει κανείς καλύτερα). (Μια από τίς ειρωνείες που έχει, γιατί έχει πολλές. Μια από τίς υπόλοιπες, ας πούμε, είναι εντέλει η παραπομπή του στην κατανόηση τού ίδιου τού έργου - και σ` αυτό, τό βρίσκω, (αυτό εδώ) πολύ πιο λειτουργικό, απ` ό,τι εκείνο τό εντυπωσιακό Εικόνα στο Χαλί που ξεπέφτει με ιδιοφυή πυροτεχνήματα προς τό θρίλερ - ίσως ακριβώς επειδή εκείνο πλατειάζει πάνω σ` ένα θέμα, που δεν μπορεί να τεθεί σε πρώτο επίπεδο εύκολα : αν θελήσεις να κάνεις ένα όντως δραματοποιημένο έργο με θέμα τήν αισθητική, θα καταλήξεις ίσως νομοτελειακά σ` έναν φτηνό νατουραλισμό, σαν η αισθητική, αναγόμενη πλέον διπλά, με 2 στροφές, στον εαυτό της, να ζαλίζεται απ` τόν κύκλο, και να πέφτει κάτω ξερή : θα `πρεπε ν` αποφευχθεί η δραματοποίηση σ` εκείνην τήν περίπτωση - η εμφανής δραματοποίηση - και να ξεκινήσει κανείς με τήν απόφαση ότι για θέματα αισθητικής θα μιλήσει θαρραλέα στη γλώσσα τής αισθητικής (στη γλώσσα τής καθαρής θεωρίας, όσο μπορεί να τό χωνέψει κανείς αυτό) και μόνο τότε θα μπορούσε να λειτουργήσει η ειρωνεία αν έβαζε υπαινικτικά τά δραματοποιημένα στοιχεία του μέσα στο έργο. Αυτό τό κατάλαβε ο James στο Θηρίο και γι` αυτό εδώ η αναγωγή στην αισθητική είναι λειτουργικότατη : επειδή δεν επιδιώκεται, οδηγείσαι σ` αυτήν, εν τέλει, απορών κι εσύ ο ίδιος για τό άν τήν είχε θελήσει ο τζαίημς αυτή τή διάσταση : Αυτή είναι η πλήρης επιτυχία.)

      Επιφανειακά λοιπόν τό έργο είναι σαν ένα είδος ζοφερού ψυχογραφήματος μιας συνηθισμένης περίπτωσης εγωμανούς άντρα : Δεν θα φύγουμε ποτέ απ` αυτό, αλλά θα βρεθούμε και μίλια μακριά του - 


(photogravure courtesy national
portrait
gallery, smithsonian institution)

      ρέπει να ομολογήσω ότι, απ` όλα τά μικρά που ανέφερα μέχρι τώρα, αισθάνομαι τόν πειρασμό τώρα ακριβώς να μιλήσω περισσότερο και για τό Στρίψιμο της Βίδας  [ τί κακή μετάφραση τίτλου, αλλά και πόσο παγιωμένη πια, μια που συνοδεύει τήν μετάφραση τού έργου από τόν Κοσμά Πολίτη * που μετάφραζε επαγγελματικά, αλλά κατά κανόνα - όσο καλός ήταν και συγγραφέας - άριστα) (τό the turn of the screw είναι αγγλισμός που εξηγείται σαφέστατα και στο βιβλίο, και έχει σχέση με τό ίδιο τό έργο, τήν θριλεροειδή του εξέλιξη : είναι στην πραγματικότητα τό σημείο καμπής τής αφήγησης, αυτό που θα γίνει με κόπο και μόχθο, αλλά θ` ανοίξει τελικά τήν πόρτα και στον εφιάλτη και στην τελική του λύση - αλλά δεν εισηγούμαι αλλαγή τίτλου τώρα ] : ο πειρασμός έγκειται περισσότερο στην απλοποιητική εκδοχή με τήν οποία γίνεται αυτό τό βιβλίο δεκτό : αυτή η μιζέρια τής ψυχρότητας και τής αντικειμενικότητας που θα `λεγε ο σταντάλ, η μιζέρια τού φόβου, θα μπορούσε να πει κανείς επίσης, (τό ίδιο είναι), να μην εκτεθούμε περισσότερο, μην ρισκάρουμε περισσότερο - και μάς πάρουνε για πολύ υποκειμενικούς ή υπερβολικούς. (Θα `λεγα ότι αυτή η μιζέρια είναι τό χαρακτηριστικό τής μικροαστικής οπτικής, μιλώντας για τάξεις, τής ελληνικής κριτικής μιλώντας για χώρες : αλλά τούς ανεβάζουμε πολύ αν τούς ονομάζουμε και κριτικούς : (ο γιάννης ξενάκης είχε πει κάτι πολύ ωραίο για τήν θεωρία : - Δεν είσαι θεωρητικός αν δεν παράγεις ο ίδιος θεωρία, έλεγε : αυτοί που κολακεύονται να αναγορεύονται θεωρητικοί (ή φιλόσοφοι) σήμερα, είναι απλώς φιλόλογοι, που αναλύουνε ή σκαλίζουνε τίς θεωρίες τών άλλων). Τό ίδιο ακριβώς ισχύει και για τούς "κριτικούς" μας : στην καλύτερη περίπτωση διαβασμένοι, πάνω στο τί είπαν οι άλλοι : τίποτα δικό τους :
      Γίνομαι (κατά κάποιον τρόπο κι εγώ) θηρίο λοιπόν, όταν, στο Στρίψιμο τής Βίδας, αφού περιγραφεί τό έργο (νατουραλιστικά) (αυτό οι κριτικοί μας σήμερα τό θεωρούν κριτική) εκφράζεται στο τέλος, παρεμπιπτόντως, και μια μικρή υποψία, ότι ίσως τά πράγματα και να μην είναι μόνο έτσι : Στην πραγματικότητα ο james, από τήν πρώτη στιγμή τής πρώτης αράδας, τονίζει ότι τά πράγματα δεν θα είναι ποτέ μόνο έτσι : )

      Εδώ λοιπόν, στο Θηρίο, τονίζεται επίσης από τήν αρχή ότι πιθανόν να μην μιλάει τόσο γι` αυτόν, όσο γι` αυτήν : αλλά τονίζεται με κείνον τόν έξοχο, ειρωνικό, τζαιημσικό τρόπο - που ένα από τα πρώτα (διαλεκτικά, αν μη τι άλλο) στοιχεία που περιέχει, είναι η βεβαιότητα ότι θα σού είναι αδύνατον να δεις αυτήν χωρίς τούς άλλους - ξεκομμένη. Κι ένα από τά πρώτα στοιχεία καθαρής αισθητικής που περιέχει είναι τό πάγιο και τζαιημσικό πολύ ότι θα τήν δεις καλύτερα, αν τήν δεις στο βάθος, κι ύστερα από αλλεπάλληλες, δήθεν απατηλές, αντανακλάσεις.

           
οκτώ χρονών, με τόν πατέρα του
(δαγκεροτυπία 1854 τού mathew brady)

     Ίσως η πιο πολύπλοκη ειρωνεία του τζαίημς είναι ότι χρησιμοποιεί τόν ίδιο τόν εαυτό του ως προπέτασμα καπνού :

     Η ιστορία (που θα διαβάσεις) θα μπορούσε δηλαδή να γίνει κατανοητή από τήν αρχή  [ φτάνοντας σ` αυτό που μαρτυράει τό τέλος της, ή βλέποντάς την δηλαδή απ` τή μεριά τής γυναίκας - νά η οπτική γωνία που, στο έργο αυτό, αποκρύβεται σε βαθμό που να αποτελεί τό ίδιο τό "μυστήριο" τού έργου - και που η ανακάλυψή της θα αποτελέσει τή λύση του και τήν αισθητική του κορύφωση ]  - καθώς ο τζαίημς γράφει λοιπόν μια ιστορία με έναν τρόπο εξόχως δικόν του, ξέρουμε μόνο πια στο τέλος ότι η ιστορία θα γινόταν κατανοητή από τήν αρχή της αν αγνοούσαμε τόν ίδιον τόν James - αν τήν διαβάζαμε δηλαδή με τόν πιο απλό και κοινότοπο τρόπο : Μια γυναίκα ερωτευμένη παρασέρνει έναν εγωπαθή άντρα, γινόμενη αυτοβούλως θύμα του, να αναθεωρήσει τή ζωή του - χωρίς κανένα κέρδος όμως, στο τέλος ακριβώς, γι` αυτήν : και είναι ακριβώς εκεί στο τέλος και  στην ήττα που ο χαρακτήρας (η μοίρα : ή τό θηρίο(τού άλλου) αναδεικνύεται σε κλασικό πρωταγωνιστή.

     Ο ίδιος γράφοντας, φυσικά, δίνει από τήν αρχή γι` αυτό όλα τά κλειδιά - αλλά πόσο τζαιημσικά καλυμμένα : Τί άλλο σημαίνει από έρωτας, ο τρόπος που τόν πλησιάζει αυτή πρώτη, ο τρόπος που θυμάται αυτή πρώτη - και καλύτερα - τά πάντα -, ο τρόπος που αυτή έχει μείνει σε μια πρότασή του που ειπώθηκε πριν από χρόνια ; Ποιος τυφλός θα τά παράβλεπε αυτά ; Ο συνηθισμένος άντρας, αυτό θέλει να πει ο J. (και τό λέει στο τέλος, πάλι καλυμένα, δήθεν ξεσκεπάζοντας τόν εαυτό του, αλλά στην ουσία κρύβοντάς τον : Λέει : ο άντρας τής εποχής του : Ακριβώς αυτό που δεν είναι : Δεν πρόκειται για ένα νέο είδος : πρόκειται για ένα είδος παμπάλαιο.) Η τελική ειρωνεία είναι διπλή εις διπλούν : τζαίημς περί τζαίημς, άντρας περί αντρών : αν τά `λεγε αναλύοντάς τα θα ήτανε πληκτική (ίσως) φιλοσοφική (πάντως) πραγματεία : δεν τά λέει όμως έτσι : ίσως υπάρχει σ` αυτό και μια ειρωνεία εις τριπλούν : ίσως είναι τό δικό του Θηρίο τό ότι δεν μπορεί ακριβώς (να τά πει έτσι, και) να τά δει τόσο πολύ καθαρά : Όμως τί μάς νοιάζει ; αυτό που όντως βλέπει καθαρά, είναι εκείνη :

 

                                                                                   
                                                                                                                                                 δεκάξι χρόνων
    

     Τοποθετημένη ως γυναίκα στο βάθος - θαμμένη στην κυριολεξία, δυο και τρεις φορές : Και έτσι μόνο θριαμβεύει : επειδή αυτή καταλαβαίνει τή φύση της, αυτή καταλαβαίνει και ότι η αντρική οπτική αυτήν τήν φύση ή θα τήν αγνοεί, ή θα τήν γνωρίζει και θα τήν φοβάται (και τα δύο μαζί : ) και εκείνη κατανοεί έστω και τυφλά και αδέξια ότι αυτή η φύση μόνο αν κρυφτεί μπορεί εντέλει να αποκαλυφτεί - έτσι - που να φανερώσει απόλυτη και τήν αποδοχή και τήν μετατροπή και τή μεταμφίεση σε οικόσιτο ζώο όχι μόνο τού συγκεκριμένου θηρίου αλλά και  τού μεγαλύτερου εκείνου, που καραδοκεί ως τό ακατανίκητο και ηττημένο στοιχείο τού έρωτα.

     Έτσι είναι όμως που η απόκρυψη και η αποσιώπηση, αποκτάνε στο συγκεκριμένο έργο και τήν αισθητική τους διάσταση : όπως δηλαδή απωθούν οι άνθρωποι τόν ολοκληρωμένο έρωτα, και συνεπώς δεν μπορούν ούτε και να τόν αντικρύσουν (όσο είναι ακόμα μπροστά τους εν δυνάμει), με τόν ίδιο μήπως τρόπο απωθεί και ο αναγνώστης τήν ολοκληρωμένη αλήθεια αν παρουσιαστεί μπροστά του χωρίς τό παραπέτασμα τών αφηγηματικών κόλπων, αν παρουσιαστεί δηλαδή ολοκάθαρη μπροστά του όχι ως δραματοποιημένη πραγματικότητα (και συνεπώς έχοντας ανάγκη τήν αλήθεια τής οπτικής γωνίας και τής ειρωνείας), αλλά ως φιλοσοφημένη απλώς διαπίστωση ; Αλλά ακόμα και η φιλοσοφία, στα μεγάλα της επίπεδα,  περιέχει στοιχεία αφηγηματικών κόλπων : Ίσως αυτό που πάνω απ` όλα κατάλαβε πιο καλά ο τζαίημς είναι ότι η δραματοποίηση (ήταν γνωστή η αγαπημένη του συμβουλή προς τούς νεότερους : dramatize ! dramatize ! ) είναι η πιο μεγάλη ανάγκη στην ανθρώπινη φύση - όταν αναφερόμαστε στην κατανόησή της : γιατί εμπεριέχει όλα τά ψέμματα, χωρίς τά οποία δεν τολμάμε να κινηθούμε προς τήν αλήθεια. Κι από αυτήν τήν άποψη είναι η ίδια μια αλήθεια - που θα μάς αποκαλυφτεί, ακριβώς αν τήν αντιμετωπίσουμε ως ψέμμα.

 

    1        2  

 3

             11898 : lamb house, τό σπίτι στο rye, στο east sussex τής αγγλίας, όπου ο τζαίημς έζησε από τό 1897 ώς τόν θάνατό του τό 1916  
 2ο χένρυ τζαίημς τό 189ο (46 - 47 χρονών) 
3γράμμα του στην γραφομηχανή (προς τόν frederick macmillan - ίσως εκδότη του - 5 απριλίου τού 19ο8) με χειρόγραφες διορθώσεις και τήν υπογραφή του,
 © the british library board.

 

     [Φυσικά, αυτή η ανατομία τού απο-ερωτικοποιημένου άντρα, τού άντρα που δεν έχει πλέον αισθήσεις αλλά μόνο μυαλό (και γι` αυτό δεν μπορεί να έχει τελικά ούτε και μυαλό) ξεδιπλώνεται μέσα από αλλεπάλληλα στρώματα αμφισημιών, που τό καθένα από μόνο του προσθέτει βάθος, και πεδία ειρωνείας και πολυπλοκότητας για τά επόμενα : ένα - πολύ έντονο για μένα - είναι η υποψία (τήν οποία ο τζαίημς αφήνει με έξοχη αδιαφάνεια σχεδόν να μη φανεί ότι είναι και δική του) η υποψία ότι από ένα σημείο και μετά η γυναίκα (πιθανώς απόλυτα πλέον ερωτευμένη η ίδια) παραβλέπει εντελώς τόν προβληματισμό του για τό μεγάλο γεγονός που τόν περιμένει, και πείθεται (αρχικά η ίδια) ότι τό μόνο μεγάλο γεγονός στη ζωή του είναι ο έρωτάς της γι` αυτόν < είναι σαφές ότι αυτή η σκέψη δεν τής είχε έρθει από τήν αρχή - αρχικά υπέκυψε στις πλατωνικές του ιδεοληψίες >. Η μεταστροφή ίσως είναι ασήμαντη - γιατί συμβαίνει στο μυαλό τό δικό της και όχι τό δικό του - κι εμάς τό δικό του υποτίθεται μάς απασχολεί : η ειρωνεία τού J. είναι όμως τερατώδης ακριβώς σ` αυτήν τήν περίπτωση γιατί, απ`αυτήν τήν πλατωνική σχέση, αυτό που θα προκύψει θα είναι η απόλυτη εμπιστοσύνη αυτού σε αυτήν (μια εμπιστοσύνη ωχρό υποκατάστατο τού, δικού του, ερωτισμού) εμπιστοσύνη όμως που θα τής παραχωρήσει και τήν άλλη (απόλυτη) δύναμη, να τόν πείσει αργότερα για τήν πραγματικότητα τής δικιάς της εκδοχής : τήν οποία δεν θα τού αποκαλύψει (για τήν ακρίβεια θα προσπαθήσει ελάχιστα - η σκηνή αυτή είναι από τίς πιο συγκινητικές τού τζαίημς)  : Η επόμενη ειρωνεία είναι ότι αυτή η εκδοχή (ο απλός και συνηθισμένος έρωτας δηλαδή) έχει τόσο τή δύναμη τής κοινοτυπίας, πέραν όλων τών άλλων, ώστε να τού επιβληθεί και εκείνου πλέον ως η μόνη αλήθεια - μετά τόν θάνατό της όμως, κλπ κλπ. ]

 

     
edward hopper  

 

βιβλία τού χένρυ τζαίημς έχουν μεταφραστεί πολλά στα ελληνικά : τά μεγάλα σε διάφορους εκδότες, τά περισσότερα μικρά (νουβέλες και δοκιμιακά του) στην "άγρα" · δεν είμαι σε θέση αυτή τή στιγμή να σάς δώσω λεπτομέρειες, δεν ξέρω αν τό θέλω κιόλας : είναι ωραία η βόλτα στα βιβλιοπωλεία, ψάχνουμε, ρωτάμε και ξεφυλλίζουμε.

*για τόν κοσμά  πολίτη μπορεί να κάνω κάποτε χωριστή ανάρτηση : είναι ένας πεζογράφος με ιδιαίτερα ευρωπαϊκό πρόσωπο, πράγμα όχι συνηθισμένο σε μάς, ιδιαίτερα μάλιστα  στην πεζογραφία · μετέφραζε συνεχώς, και πολλές μεταφράσεις του είναι χαμένες, άλλες - όπως αυτή στο "στρίψιμο τής βίδας" - είναι πλέον κλασικές. Οι περισσότεροι μπορεί να τόν ξέρουν από τό μυθιστόρημά του "στου χατζηφράγκου" για τήν σμύρνη στην εποχή τής καταστροφής · άλλοι μπορεί να θυμώνται τό "λεμονόδασος" που έγινε αν δεν κάνω λάθος ταινία στην τηλεόραση · προσωπικά εκτιμώ ιδιαίτερα τήν "eroica", τό μυθιστόρημα "μιας εφηβείας" (έγινε και ταινία από τόν μιχάλη κακογιάννη - ο ίδιος ο πολίτης τήν θεώρησε "μάλλον ατυχή" ) · εκτός από τήν σμύρνη έζησε ως τραπεζιτικός σε διάφορα μέρη τής ελλάδας, και όταν ήταν στην αθήνα τό σπίτι του ήταν στο παλιό ψυχικό · τήν ημέρα που έγινε τό πραξικόπημα τού `67  η γερμανίδα γυναίκα του βρέθηκε από τόν ίδιον στο υπνοδωμάτιό της νεκρή · τού απαγορεύτηκε οποιαδήποτε κίνηση και έμεινε κλεισμένος μαζί της χωρίς να μπορεί να αντιδράσει - ήταν κι ο ίδιος πια αρκετά μεγάλος στην ηλικία · μεσολάβησε νομίζω η πεζογράφος τατιάνα γκρίτση-μιλλιέξ για να μπορέσει να γίνει η ταφή · θα τά ξαναπούμε για τόν κοσμά πολίτη, τού οποίου τό όνομα, παρεμπιπτόντως, είναι ψευδώνυμο.

 

       δύο από τά (πολύ) ογκώδη (και διάσημα)
                                                                                                   μυθιστορήματα τού χένρυ τζαίημς (σε δισκάκι τής εταιρείας naxos : ) ανάγνωση στα αγγλικά

 

             εξώφυλλα, τό τελευταίο 
                                                                                                                                                                δεξιά από μια ιταλική έκδοση με διηγήματά του (mondadori 199o)

 

   
κάτω από τήν φωτογραφία τής πλακέτας για τό "βραβείο χένρυ τζαίημς" που βρήκα ψάχνοντας κάπου στα αχανή δίχτυα τού διαδίχτυου, υπήρχε αυτό τό απόσπασμα από τά γραφτά του που επειδή μού άρεσε είπα να τό βάλω κι εδώ :  "
Experience is never limited, and it is never complete; it is an immense sensibility, a kind of huge spider-web of the finest silken threads suspended in the chamber of consciousness, and catching every air-borne particle in its tissue. "

 

«η εμπειρία είναι απεριόριστη και είναι πάντα ατέλειωτη · είναι μια αχανής ευαισθησία, ένα είδος πελώριου αραχνοΰφαντου ιστού φτιαγμένου από τό πιο φίνο μετάξι, που αιωρείται πάνω από τά δώματα τής συνείδησης, παγιδεύοντας και τό παραμικρό μόριο που κυκλοφορεί στον αέρα.»

 

copyright © 2oo9 hari stathatou for her text, cat photo, and translation, all rights reserved 

 

 

 

 
   
διάλογος με: 2 ►  
   


υπάρχει και άλλος τόπος
όμως

 

τείχη τοίχοι τύχη : εισαγωγικά

 

 

αθώα λευκά χαρτιά

εκτός από τά κείμενα άλλων που θα μπορείτε να διαβάζετε εδώ (και τά οποία είναι (είμαι βέβαιη) παντός καιρού) τά δικά μου γραφτά πάρτε τα σαν ημερολόγιο που θα απωθεί ηπίως τήν επιμελή αποθέωση τής επικαιρότητας (όσο για τό κοπυράϊτ, τόσο σ' εκείνα όσο και στις μεταφράσεις μου, που – κατά καιρούς – θα σάς παραθέτω, μού ανήκει βέβαια) αλλά
αυτό δεν σημαίνει ότι δεν μπορείτε να τά αναπαράγετε αν θέλετε (φτάνει να αναφέρετε τήν πηγή – απλά και συνηθισμένα πράγματα που λέμε) *
(οι φωτογραφίες επίσης θαν' δικές μου αν σάς τό πω  – αλλά πολλές άλλες φωτογραφίες, πίνακες, σχέδια και γκραβούρες, αν δεν σάς πω κάτι άλλο, θα είναι από κάποια σελίδα ιντερνετική – και, φυσικά, όπου βρίσκω τό όνομα τού δημιουργού τό αναφέρω)



 

μπορείτε επίσης να δείτε (αν έχετε διάθεση μόνο για πεζογραφία) (και για λίγα ίσως πράγματα παραπάνω για μένα) τήν ιστοσελίδα μου  απολίτιστες τέχνες : εκεί είναι και εκτενέστατα τμήματα από τά (εκδομένα και ανέκδοτα) μυθιστορήματα που έχω μέχρι τώρα ετοιμάσει για εδώ  ^ < > # + = και θα ακολουθήσουνε, θέλω να ελπίζω σύντομα, και τά (ακόμα πιο) εκτενή τους κείμενα (ολόκληρα) : σκοπεύω να εκδόσω τά πάντα εναερίως δηλαδή στο ιντερνέτ



*
(επ' αυτού να θεωρώ ότι θα θεωρήσετε αυτονόητα τά όσα γράφει τό εξαιρετικό μπλοκάκι τής L' Enfant de la Haute Mer για τούς όρους αναδημοσίευσης)
και να συμπληρώσω ότι δεν είναι αξιοπρεπές να κλέβει κανείς άλλους, όταν έχει έναν εαυτό απ' τόν οποίο μπορεί να κλέψει ελεύθερα – και μην υποτιμάτε τή δημιουργικότητά σας : όσοι τό 'καναν τιμωρήθηκαν και τούς είδαμε να ασχημαίνουν.

© ο πίνακας τού τίτλου : david hockney : Not Very Big Blue Balls (λεπτομέρεια), 1991, oil on canvas (98,10 x 128,60 cm), η μαυρόασπρη φωτογραφία δικιά μου (δηλαδή τής γάτας μου) (τήν εποχή που δεν υπήρχανε ακόμα τά λαπτόπ) © ο πίνακας στο μπάνερ για τήν ιστοσελίδα με τά βιβλία μου (λεπτομέρεια) : δικός μου, 1989  ©  τό χαρακτικό με τούς κρεμασμένους : από τήν 1η έκδοση τών ποιημάτων τού françois villon, παρίσι 1489  ©

 

και τό άπειρο να συμφιλιωθούμε

giordano bruno stiftung / emily brontë
herbert marcuse / γιάννης ξενάκης
tom waits και david bowie
happy few / stachtes / silentcrossing
talisker μαύρη / talisker πορφυρή /
ροΐδης
αγριμολόγος / gatouleas / κελαηδίσματα
post.scriptum.inter - action και ο άλλος ρο
undantag και omadeon και ρενάτα
μπαλόνι κόκκινο / head-charge / κατερίνα
l' enfant de la haute mer και γιώργος μίχος
ο δρόμος με τίς φάμπρικες
/ geographies
έγκλημα και τιμωρία / tsironakos

φώτης τερζάκης / the act of touching
no budget / futura
maya's life / maya's playground
positive atheism και jane austen
heinrich von kleist / gregory markopoulos
emily dickinson ή walther von der
vogelweide

κι άλλα πολλά μπλοκάκια και σελίδες
και όχι μόνο για τή
γλώσσα και λοιπά
που θα τά πούμε εν καιρώ στις από
δίπλα
αριστερά πολυλογίες

 

 

τά εκδομένα μου βιβλία :

συνεργασίες :

 
από εκατό δρόμουs

χαρη λέει στο: 12 τό εγώ είναι άλλη :
ανώνυμα λέει στο: 12 τό εγώ είναι άλλη :
χαρη λέει στο: 21 : επιτάφια μπλουζ τού ιωάννη σεβαστιανού
Aikaterini Tempeli λέει στο: 21 : επιτάφια μπλουζ τού ιωάννη σεβαστιανού
Aikaterini Tempeli λέει στο: 21 : επιτάφια μπλουζ τού ιωάννη σεβαστιανού
χαρη λέει στο: 2 τείχη τοίχοι τύχη
ανώνυμα λέει στο: 2 τείχη τοίχοι τύχη
χαρη λέει στο: 21 : επιτάφια μπλουζ τού ιωάννη σεβαστιανού
undantag λέει στο: 21 : επιτάφια μπλουζ τού ιωάννη σεβαστιανού
χαρη λέει στο: 8 μια ωραία μαργαρίτα εις τά δάση μια φορά ... ...
Aikaterini Tempeli λέει στο: 8 μια ωραία μαργαρίτα εις τά δάση μια φορά ... ...
χαρη λέει στο: 20 choderlos de laclos : ... τό παράδοξο ως αφετηρία τής αλήθειας
gatouleas λέει στο: 20 choderlos de laclos : ... τό παράδοξο ως αφετηρία τής αλήθειας
χαρη λέει στο: 20 choderlos de laclos : ... τό παράδοξο ως αφετηρία τής αλήθειας
Aikaterini Tempeli λέει στο: 20 choderlos de laclos : ... τό παράδοξο ως αφετηρία τής αλήθειας
χαρη λέει στο: 20 choderlos de laclos : ... τό παράδοξο ως αφετηρία τής αλήθειας
tsal λέει στο: 20 choderlos de laclos : ... τό παράδοξο ως αφετηρία τής αλήθειας
χαρη λέει στο: 19 ευχές με (τίς) ευκαιρίες...
ανώνυμα λέει στο: 19 ευχές με (τίς) ευκαιρίες...
ανώνυμα λέει στο: 19 ευχές με (τίς) ευκαιρίες...
κόκκινο μπαλόνι λέει στο: 19 ευχές με (τίς) ευκαιρίες...
ανώνυμα λέει στο: 19 ευχές με (τίς) ευκαιρίες...
head charge λέει στο: 19 ευχές με (τίς) ευκαιρίες...
χαρη λέει στο: 19 ευχές με (τίς) ευκαιρίες...
head charge λέει στο: 19 ευχές με (τίς) ευκαιρίες...
head charge λέει στο: 19 ευχές με (τίς) ευκαιρίες...
χαρη λέει στο: 19 ευχές με (τίς) ευκαιρίες...
Post.Scriptum.Inter-Action. λέει στο: 19 ευχές με (τίς) ευκαιρίες...
χαρη λέει στο: 19 ευχές με (τίς) ευκαιρίες...
Post.Scriptum.Inter-Action. λέει στο: 19 ευχές με (τίς) ευκαιρίες...




αρχείο



νοέμβριος 2012(2)

21 : επιτάφια μπλουζ τού ιωάννη σεβαστιανού
9 σαβουάρ βιβρ

φεβρουάριος 2010(1)

20 choderlos de laclos : ... τό παράδοξο ως αφετηρία τής αλήθειας

δεκέμβριος 2009(2)

12 τό εγώ είναι άλλη :
19 ευχές με (τίς) ευκαιρίες...

νοέμβριος 2009(3)

γ υποκριτικό διάλειμμα
17 γλωσσικά
18 gottfried von strassburg

οκτώβριος 2009(2)

15 american stories (θετικισμός και πολυλογίες)
16 οι γάμοι

σεπτέμβριος 2009(2)

13 περί βιβλίων
14 υπό ξένην σημαία

αύγουστος 2009(8)

α β γ : γραψίματα και σχόλια
5 περί ψεμμάτων (συνέχεια) : καβάφης
6 καβάφης / περί έρωτος
7 γιατί η βία είναι μία αηδία
8 μια ωραία μαργαρίτα εις τά δάση μια φορά ... ...
β γενικές δοκιμές : απόπειρα μεταφοράς t. s. e.
10 τό θηρίο στο χαλί
11 περί αναρχίας ...

ιούλιος 2009(5)

1 χαρισμένα (και αντί εισαγωγής)
2 τείχη τοίχοι τύχη
3 τό χαλί τών επικαίρων
α διάλειμμα για τό μπλουζ τού πρίγκηπα
4 η τέχνη τής πολιτικής ψευδολογίας






άλλοι σύνδεσμοι









          επαφή

           



           Site Meter